Dışişleri Bakanlığı Tarihçesi – Bakanlar Listesi

Dışişleri Bakanlığı Tarihçesi – Bakanlar Listesi

Dışişleri Bakanlığı Tarihçesi: Bakanlığa ilk atama 1923 yılında yapılmıştır. Geçmişten günümüze Dışişleri Bakanları listesi ve biyografi bağlantıları aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Dışişleri Bakanlığı’nın geçmişi Osmanlı Devleti hariciyesi üzerine kurulmuştur. 19. yüzyıla kadar Osmanlı Devleti’nin dışişleri “Reis-ül Küttap”ın yönetiminde idare edilmiştir. Reis-ül Küttap’lık bir grup kâtibin yöneticiliğini yapmak üzere ortaya çıkmış bir makamdır. Dışişleri ile ilgili görevlerinin yanında Osmanlı Devleti’nin yazışmalarını yapmak ve ana kayıtlarını tutmak gibi başkaca görevleri de üstlenmiştir.

Osmanlı Devleti’nde diplomasi yönetiminin sürekli temsil ve karşılılık esaslarına dayalı hale gelmesi III. Selim ile başlamıştır. 1793 yılında ilk Büyükelçilik Londra’da açılmış ve Yusuf Agah Efendi ilk sürekli Osmanlı Büyükelçisi olarak atanmıştır. Daha sonra Paris, Berlin ve Viyana’ya elçiler atanmıştır.

II. Mahmut döneminde, Reis-ül Küttap’lık sisteminin günün diplomatik ihtiyaçlarına uygun olarak yapılandırılması çerçevesinde Tercüme Odası kurulmuştur. Tercüme Odası’nın kurulmasıyla bürokratik ve diplomatik birimlerin ihtiyaç duyduğu insan kaynağının bir kısmının yetiştirilmesi sağlanmıştır. 1836 yılında II. Mahmut’un aldığı kararla Reis-ül Küttap’lık  makamının yerine Hariciye Nezareti kurulmuştur. İlk Umur-ı Hariciye Nazırı Yozgatlı Akif Efendi olmuştur.

Büyük Millet Meclisi’nin açıldığı dönemden Cumhuriyetin ilanına kadar geçen sürede yürütme görevini İcra Vekilleri Heyeti (Meclis Hükümeti) yürütmüştür. Büyük Millet Meclisi’nde 2 Mayıs 1920 tarihinde İcra Vekilleri Heyeti’nin oluşumu ve vekillerin nasıl seçileceğini belirleyen dört maddeden oluşan “İcra Vekilleri Suret-i İntıhabına Dair Kanun” kabul edilmiştir. İcra Vekilleri Heyeti, on bir vekaletten oluşturulmuştur. Bunlardan biri de Hariciye Vekaleti’dir. 3 Mayıs 1920 tarihinde Büyük Millet Meclisi’nde yapılan oylamada, I. İcra Vekilleri Heyeti Hariciye Vekilliği’ne Bekir Sami (Kunduh) Bey seçilmiştir.  

İCRA VEKİLLERİ HEYETİ HARİCİYE VEKİLLERİ

Bakanlığın AdıBakanlarDoğum Yeri OkuluGörev Süresi
Hariciye VekâletiBekir Sami Bey (Kunduh)ÇerkezistanParis Siyasal Bilgiler Fakültesi03.05.1920-08.05.1921
Hariciye VekâletiYusuf Kemal Bey (Tengirşenk)Boyabatİstanbul Mektebi Hukuk16.05.1921-25.10.1922
Hariciye VekâletiMustafa İsmet Paşa (İnönü)İzmirErkân-ı Harbiyye26.10.1922-27.10.1923

Cumhuriyetin ilanıyla beraber meclis hükümeti dönemi sona ermiştir. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, hükümeti kurma görevini Malatya Milletvekili Mustafa İsmet İnönü’ye verdi. Mustafa İsmet İnönü, 30 Ekim 1923 tarihinde ilk Cumhuriyet Hükümeti’ni kurdu. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Hariciye Vekili olarak Mustafa İsmet İnönü atanmış ve Mustafa İsmet İnönü, Başvekillik ve Hariciye Vekilliği’ni birlikte yürütmüştür.  

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze kadar Dışişleri Bakanlığı’nın adı bir kaç kere değişikliğe uğramıştır.   

1923-1942 yılları arasında “Hariciye Vekâleti”

1942- 1946 yılları arasında “Hariciye Bakanlığı”

1946-1954 yılları arasında “Dışişleri Bakanlığı”

1954-1960 yılları arasında “Hariciye Vekâleti”

1960-1961 yılları arasında “Hariciye Bakanlığı”

1961 – yılından günümüze kadar ise “Dışişleri Bakanlığı” olarak adlandırılmıştır.

DIŞİŞLERİ BAKANLARI LİSTESİ

Bakanlığın AdıBakanlarDoğum Yeri OkuluPartiHükümetGörev Süresi
Hariciye VekâletiMustafa İsmet İnönüİzmirErkân-ı HarbiyyeCHPI. İnönü30.10.1923-06.03.1924
Hariciye VekâletiMustafa İsmet İnönüİzmirErkân-ı HarbiyyeCHPII. İnönü06.03.1924-22.11.1924
Hariciye VekâletiMehmet Şükrü Kayaİstanköyİstanbul Mektebi HukukCHPOkyar22.11.1924-03.03.1925
Hariciye VekâletiAhmet Tevfik Rüştü ArasÇanakkaleBeyrut Tıbbiye MektebiCHPIII. İnönü03.03.1925-01.11.1927
Hariciye VekâletiAhmet Tevfik Rüştü ArasÇanakkaleBeyrut Tıbbiye MektebiCHPIV. İnönü01.11.1927-27.09.1930
Hariciye VekâletiAhmet Tevfik Rüştü ArasÇanakkaleBeyrut Tıbbiye MektebiCHPV. İnönü27.09.1930-04.05.1931
Hariciye VekâletiAhmet Tevfik Rüştü ArasÇanakkaleBeyrut Tıbbiye MektebiCHPVI. İnönü04.05.1931-01.03.1935
Hariciye VekâletiAhmet Tevfik Rüştü ArasÇanakkaleBeyrut Tıbbiye MektebiCHPVII. İnönü01.03.1935-01.11.1937
Hariciye VekâletiAhmet Tevfik Rüştü ArasÇanakkaleBeyrut Tıbbiye MektebiCHPI. Bayar01.11.1937-11.11.1938
Hariciye VekâletiMehmet Şükrü SaraçoğluİzmirMekteb-i MülkiyeCHPII. Bayar11.11.1938-25.11.1939
Hariciye VekâletiMehmet Şükrü SaraçoğluİzmirMekteb-i MülkiyeCHPI. Saydam25.01.1939-03.04.1939
Hariciye VekâletiMehmet Şükrü SaraçoğluİzmirMekteb-i MülkiyeCHPII. Saydam03.04.1939-09.07.1942
Hariciye BakanlığıNuman MenemencioğluBağdatLozan Üniversitesi Hukuk FakültesiCHPI. Saraçoğlu14.08.1942-09.03.1943
Hariciye BakanlığıNuman MenemencioğluBağdatLozan Üniversitesi Hukuk FakültesiCHPII. Saraçoğlu09.03.1943-16.06.1944
Hariciye BakanlığıHasan Hüsnü SakaTrabzonMülkiye MektebiCHPII. Saraçoğlu13.09.1944-07.08.1946
Dışişleri BakanlığıHasan Hüsnü SakaTrabzonMülkiye MektebiCHPPeker07.08.1946-10.09.1947
Dışişleri BakanlığıNecmettin Sadık SadakİstanbulLion Üniversitesi İçtimaı ve Siyasi Bilimler---I. Saka10.09.1947-10.06.1948
Dışişleri BakanlığıNecmettin Sadık SadakİstanbulLion Üniversitesi İçtimaı ve Siyasi Bilimler---II. Saka10.06.1948-16.01.1949
Dışişleri BakanlığıNecmettin Sadık SadakİstanbulLion Üniversitesi İçtimaı ve Siyasi Bilimler---Günaltay16.01.1949-22.05.1950
Dışişleri BakanlığıMehmet Fuat KöprülüİstanbulMercan İdadisiDPI. Menderes 22.05.1950-09.03.1951
Dışişleri BakanlığıMehmet Fuat KöprülüİstanbulMercan İdadisiDPII. Menderes 09.03.1951-17.05.1954
Hariciye VekâletiMehmet Fuat KöprülüİstanbulMercan İdadisiDPIII. Menderes 17.05.1954-15.04.1955
Hariciye VekâletiMehmet Fuat KöprülüİstanbulMercan İdadisiDPIV. Menderes 09.12.1955-20.06.1956
Hariciye VekâletiFatin Rüştü ZorluİstanbulCenevre Üniversitesi Hukuk FakültesiDPV. Menderes 25.11.1957-27.05.1960
Hariciye BakanlığıSelim Rauf SarperİstanbulAnkara Üniversitesi Hukuk Fakültesi---I. Gürsel30.05.1960-05.01.1961
Dışişleri BakanlığıSelim Rauf SarperİstanbulAnkara Üniversitesi Hukuk Fakültesi---II. Gürsel05.01.1961-20.11.1961
Dışişleri BakanlığıSelim Rauf SarperİstanbulAnkara Üniversitesi Hukuk FakültesiCHPVIII. İnönü20.11.1961-26.03.1962
Dışişleri BakanlığıFeridun Cemal ErkinİstanbulParis Hukuk FakültesiTBMM DışındanVIII. İnönü26.03.1962-25.06.1962
Dışişleri BakanlığıFeridun Cemal ErkinİstanbulParis Hukuk FakültesiTBMM DışındanIX. İnönü25.06.1962-25.12.1963
Dışişleri BakanlığıFeridun Cemal ErkinİstanbulParis Hukuk FakültesiTBMM DışındanX. İnönü25.12.1963-20.02.1965
Dışişleri BakanlığıHasan Esat IşıkİstanbulAnkara Üniversitesi Hukuk Fakültesi---Ürgüplü20.02.1965-27.10.1965
Dışişleri Bakanlığıİhsan Sabri Çağlayangilİstanbulİstanbul Hukuk FakültesiAPI. Demirel27.10.1965-03.11.1969
Dışişleri Bakanlığıİhsan Sabri Çağlayangilİstanbulİstanbul Hukuk FakültesiAPII. Demirel03.11.1969-06.03.1970
Dışişleri BakanlığıOsman OlcayİstanbulSiyasal Bilgiler OkuluTBMM DışındanI. Erim26.03.1971-11.12.1971
Dışişleri BakanlığıÜmit Haluk BayülkenİstanbulAnkara Ü. Siyasal Bilgiler FakültesiTBMM DışındanII. Erim11.12.1971-22.05.1972
Dışişleri BakanlığıÜmit Haluk BayülkenİstanbulAnkara Ü. Siyasal Bilgiler FakültesiTBMM DışındanMelen22.05.1972-15.04.1973
Dışişleri BakanlığıÜmit Haluk BayülkenİstanbulAnkara Ü. Siyasal Bilgiler FakültesiTBMM DışındanTalu15.04.1973-26.01.1974
Dışişleri BakanlığıTuran GüneşKocaeliİstanbul Üniversitesi Hukuk FakültesiCHPI. Ecevit26.01.1974-17.11.1974
Dışişleri BakanlığıMelih Rauf Esenbelİstanbulİstanbul Hukuk FakültesiTBMM DışındanIrmak17.11.1974-31.03.1975
Dışişleri Bakanlığıİhsan Sabri Çağlayangilİstanbulİstanbul Hukuk FakültesiAPIV. Demirel31.03.1975-21.06.1977
Dışişleri BakanlığıAhmet Gündüz ÖkçünEskişehirAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler B.CHPII. Ecevit21.06.1977-21.07.1977
Dışişleri Bakanlığıİhsan Sabri Çağlayangilİstanbulİstanbul Hukuk FakültesiAPV. Demirel21.07.1977-
05.01.1978
Dışişleri BakanlığıAhmet Gündüz ÖkçünEskişehirAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler B.CHPIII. Ecevit05.01.1978-12.11.1979
Dışişleri BakanlığıHayrettin ErkmenGiresunSiyasal Bilgiler FakültesiC. Sen. ÜyesiVI. Demirel12.11.1979-12.09.1980
Dışişleri Bakanlığıİlter TürkmenİstanbulAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi---Ulusu20.09.1980-13.12.1983
Dışişleri BakanlığıVahit Melih HalefoğluAntakyaAnkara Ü. Siyasal Bilgiler FakültesiANAPI. Özal13.12.1983-21.12.1987
Dışişleri BakanlığıAhmet Mesut YılmazİstanbulAnkara Ü. Siyasal Bilgiler FakültesiANAPII. Özal21.12.1987 –
09.11.1989
Dışişleri BakanlığıAli Hüsrev BozerAnkaraAnkara Üniversitesi Hukuk FakültesiANAPAkbulut21.02.1990-12.10.1990
Dışişleri BakanlığıAhmet Kurtcebe AlptemoçinİstanbulOrta Doğu Teknik Ü. Makine FakültesiANAPAkbulut13.10.1990-23.06.1991
Dışişleri Bakanlığıİsmail Safa Girayİzmirİstanbul Teknik Ü. İnşaat FakültesiANAPI. Yılmaz23.06.1991-20.11.1991
Dışişleri BakanlığıHikmet ÇetinDiyarbakırAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye ve İktisat B.SHPVII. Demirel20.11.1991-25.06.1993
Dışişleri BakanlığıHikmet ÇetinDiyarbakırAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye ve İktisat B.SHPI. Çiller25.06.1993-27.07.1994
Dışişleri BakanlığıMümtaz SoysalZonguldakAnkara Ü. Siyasal Bilgiler FakültesiSHPI. Çiller27.07.1994-28.11.1994
Dışişleri BakanlığıMurat KarayalçınSamsunAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye İktisat B.TBMM DışındanI. Çiller12.12.1994-27.03.1995
Dışişleri BakanlığıErdal İnönüAnkaraAnkara Ü. Fen Fakültesi Fizik – Matematik B.CHPI. Çiller27.03.1995-05.10.1995
Dışişleri BakanlığıAli Coşkun Kırcaİstanbulİstanbul Üniversitesi Hukuk FakültesiDYPII. Çiller05.10.1995-30.10.1995
Dışişleri BakanlığıDeniz BaykalAntalyaAnkara Üniversitesi Hukuk FakültesiCHPIII. Çiller30.10.1995 –
06.03.1996
Dışişleri BakanlığıEmre GönensayİstanbulRobert Koleji,
Columbia Üniversitesi
DYPII. Yılmaz06.03.1996-28.06.1996
Dışişleri BakanlığıTansu ÇillerİstanbulBoğaziçi Üniversitesi Ekonomi BölümüDYPErbakan28.06.1996-
30.06.1997
Dışişleri Bakanlığıİsmail CemİstanbulLozan Üniversitesi Hukuk FakültesiDSPIII. Yılmaz30.06.1997-11.01.1999
Dışişleri Bakanlığıİsmail CemİstanbulLozan Üniversitesi Hukuk FakültesiDSPIV. Ecevit11.01.1999-28.05.1999
Dışişleri Bakanlığıİsmail CemİstanbulLozan Üniversitesi Hukuk FakültesiDSPV. Ecevit28.05.1999-12.07.2002
Dışişleri BakanlığıŞükrü Sina GürelİzmirAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler B.DSPV. Ecevit12.07.2002-18.11.2002
Dışişleri BakanlığıYaşar YakışDüzceAnkara Üniversitesi Siyasal Bilgiler FakültesiAK PartiGül 18.11.2002-14.03.2003
Dışişleri BakanlığıAbdullah GülKayseriİstanbul Üniversitesi İktisat FakültesiAK PartiI. Erdoğan14.03.2003-
29.08.2007
Dışişleri BakanlığıAli BabacanAnkaraOrtadoğu Teknik Ü. Endüstri Mühendisliği BölümüAK PartiII. Erdoğan29.08.2007-02.05.2009
Dışişleri BakanlığıAhmet DavutoğluKonyaBoğaziçi Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Ekonomi BölümüAK PartiII. Erdoğan02.05.2009-06.07.2011
Dışişleri BakanlığıAhmet DavutoğluKonyaBoğaziçi Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Ekonomi BölümüAK PartiIII. Erdoğan06.07.2011-
29.08.2014
Dışişleri BakanlığıMevlüt ÇavuşoğluAntalyaAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler B.AK PartiI. Davutoğlu29.08.2014-
28.08.2015
Dışişleri BakanlığıFeridun Hadi SinirlioğluGiresunAnkara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi---II. Davutoğlu28.08.2015-
24.11.2015
Dışişleri BakanlığıMevlüt ÇavuşoğluAntalyaAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler B.AK PartiII. Davutoğlu24.11.2015-
24.05.2016
Dışişleri BakanlığıMevlüt ÇavuşoğluAntalyaAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler B.AK PartiYıldırım24.05.2016-
09.07.2018
Dışişleri BakanlığıMevlüt ÇavuşoğluAntalyaAnkara Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler B.---Erdoğan C. Kabinesi09.07.2018-
---

Kaynakça

http://www.mfa.gov.tr/_disisleri-bakanlari-listesi.tr.mfa Erişim: 02. 12. 2020
http://www.mfa.gov.tr/turkiye-cumhuriyeti-disisleri-bakanligi-tarihcesi.tr.mfa Erişim: 03. 12. 2020
http://www.mfa.gov.tr/bakanlik-genel.tr.mfa Erişim: 03. 12. 2020
https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/basbakanlik__tarihi.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/dunden_bugune_basbakanlik.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_1.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_2.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_3.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_4.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_5.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_6.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_7.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_8.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_9.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/hukumetler/hukumetler_cilt_10.pdf Erişim: 30. 11. 2020
https://islamansiklopedisi.org.tr/hariciye-nezareti Erişim: 03. 12. 2020
https://islamansiklopedisi.org.tr/reisulkuttab Erişim: 03. 12. 2020
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/342327 Erişim: 03. 12. 2020

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: