Sümmani Kimdir? Edebi Kişiliği, Eserleri, Şiirleri, Türküleri

Sümmani Kimdir? Edebi Kişiliği, Eserleri, Şiirleri, Türküleri

Sümmani, halk ozanı.

Erzurum’un Narman İlçesi Samikale Köyü’nde doğmuştur. Kaynaklarda doğum yılı 1860 ile 1862 yılları arasında gösterilmektedir. Asıl adı Hüseyin’dir. Sümmani adını mahlas olarak kullanmıştır. Babası Hasan Efendi, annesi ise Nazife Hanım’dır.

Eğitimi ve Hayatı

Kaynaklar Sümmani’nin ümmi olduğunu belirtmektedir. Çocukluğu köyünde çoban olarak geçmiştir. Bazı kaynaklara göre dokuz, bazılarında ise 11 yaşında bade içmiştir. Rivayete göre Sümmani, köyünde sürü otlatırken Ablak Taşı denilen yerde uyuyakalmıştır. Rüyasında üç derviş görmüş ve dervişler ona “Sümmani” mahlasını vermiştir. Kendisine, Gülperi adında kızın isminin üç (g, p, i) harfini okutmuş, kızı göstermiş ve bade içirmişlerdir. Ömrü boyunca Gülperi’yi aramasını söylemişlerdir. Sümmani, bir şiirinde durumu şu şekilde özetlemiştir:


Aldılar abdesti, uyandım habdan
Aslımız yapılmış hak ü turabdan
Üç harf okuttular yeşil yapraktan
Okudum harfini noktasın tek tek


Okudum harfini zihnim dolandı
Yaralarım göz göz oldu sulandı
Baktım çar köşede kadeh dolandı
Nüş ettim pirlerin badesin tek tek


Sümmani, bade içtikten sonra babası ile birlikte Erzurum’a gitmiştir. Âşık Erbabi’nin çırağı olmuştur. Kaynaklara göre gezginci bir âşık olan Sümmani’nin Kafkaslar, Kırım, İran, Afganistan ve Hindistan’a kadar diyar diyar gezdiği vurgulanmaktadır.

Edebi Kişiliği

Sümmani, âşık edebiyatının en önemli badeli ozanlarından biridir. Sümmani’nin şiirlerinin önemli bir kısmı koşma türündedir. Şiirlerinde aşk, hasret ve tasavvuf temaları ön plandadır. Şiirlerinde toplumsal sorunları ortaya koymakta, çözümünde ahlaki nasihatler vermektedir. Sümmani, birçok çırak yetiştirmiş, kendisinden sonra gelen âşıklara da ilham kaynağı olmuştur. Sümmani ile Gülperi hikâyesi âşık edebiyatının önemli ürünlerinden biridir.

Eşi ve Çocukları

Kaynaklara göre Sümmani, üç evlilik yapmıştır. Ali, Şahabettin, Şevki, Fahri, Zabit, Yosma ve Müftele adında yedi çocuğu dünyaya gelmiştir. Torunları olan Hüseyin Sümmanoğlu ile Nusret Toruni günümüz âşık edebiyatının önemli isimleri arasında yer almaktadır.

Ölümü

5 Şubat 1915 tarihinde köyünde vefat etmiş ve orada toprağa verilmiştir. 

Şiirleri/ Türküleri

  • Aşkın Harareti Şiddet Narını
  • Acep Görünmezler Bilmem Nedendir
  • Ahu Gözlüm Leblerinin Lezzeti
  • Bahar Gelir Yine Karşı Dağlara
  • Ben Razı Değilem Hicrana Gama
  • Bir Dem Kararın Yok Dağlar Başında
  • Bir Güzele Müptelayım Ezelden
  • Bir Kişi Olursa Sıdk ile Âşık
  • Bu Dünya Bir Ayarsız At
  • Bugün Nazlı Yârdan Bir Nâme Geldi
  • Ceylan Gözlerine Kurban Olduğum
  • Çâr Anasırdan Halk Eyledi Tâ Ezel Hakk Adem’i
  • Çoktan Beri Terki Vatan Olmuşam
  • Derdim Müneccime Kıldım Şikâyet
  • Duldalanma Yar Mevla’yı Seversen
  • Efendim Sultanım Sen Benim Şahım
  • Ervah-ı Ezelde Levh-ü Kalemde
  • Ezel Meyli Muhabbeti Var İken
  • Kalksak Bu Yerlerden Hicret Eylesek
  • Ko Desinler Ateşin Yok Közün Yok
  • Narman Kazasında Orcuk Yolunda
  • Penek Kazasında Bağlar Seyrinde
  • Şu Karşıki Yüce Dağlar
  • Tâ Ezel Teslim Olmuşam Râyına Dilber Senin
  • Tövbekâr Ol Gönül Tarikten Çıkma
  • Uyandım Gafletten Oldum Perişan
  • Varıp Gidem Bir Kamile Danışam
  • Yol Ver Ulu Dağlar Aşam Belinden
  • Yürü Kahpe Dünya Senden Usandım

Kaynakça

https://openaccess.firat.edu.tr/xmlui/handle/11508/14827 Erişim: 22. 05. 2021
https://polen.itu.edu.tr/bitstream/11527/17799/1/72158.pdf Erişim: 22. 05. 2021
https://www.acarindex.com/dosyalar/kitap/acarindex-1444583072.pdf Erişim: 22. 05. 2021
https://www.kulturportali.gov.tr/mrepo/eKitap/eb-Aynimotifinikifarli/files/assets/common/downloads/publication.pdf?uni=2a88391eeb60288ebe56f5d11d9fa743 Erişim: 22. 05. 2021
https://acikerisim.nevsehir.edu.tr/bitstream/handle/20.500.11787/828/BES%C4%B0ME%20BESTE%20KE%C3%87EC%C4%B0%20%20542342.pdf?sequence=1 HYPERLINK “https://acikerisim.nevsehir.edu.tr/bitstream/handle/20.500.11787/828/BES%C4%B0ME%20BESTE%20KE%C3%87EC%C4%B0%20%20542342.pdf?sequence=1&isAllowed=y”& HYPERLINK “https://acikerisim.nevsehir.edu.tr/bitstream/handle/20.500.11787/828/BES%C4%B0ME%20BESTE%20KE%C3%87EC%C4%B0%20%20542342.pdf?sequence=1&isAllowed=y”isAllowed=y Erişim: 22. 05. 2021
https://atauni.edu.tr/yuklemeler/b2488a76c131152196253ad0089d8cae.pdf Erişim: 22. 05. 2021
http://isamveri.org/pdfdrg/D234989/2007/2007_GUNDOGDUC.pdf Erişim: 22. 05. 2021
https://asiksummani.tr.gg/Hikayeler.htm Erişim: 22. 05. 2021
https://islamansiklopedisi.org.tr/summani Erişim: 22. 05. 2021
http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/summani Erişim: 22. 05. 2021
http://www.turkoloji.cu.edu.tr/HALK%20EDEBIYATI/metin_ozarslan_asik_summani_hakkinda_yazilan_son_kitap.pdf Erişim: 22. 05. 2021
https://www.researchgate.net/publication/311851531_Asik_Summani_nin_Eserlerinde_Birey_ve_Toplum Erişim: 22. 05. 2021
http://dogankaya.com/fotograf/summaninin_bilinmeyen_siirleri.pdf Erişim: 22. 05. 2021
http://www.tasavvufakademi.com/indir.php?tur=2 HYPERLINK “http://www.tasavvufakademi.com/indir.php?tur=2&no=581″& HYPERLINK “http://www.tasavvufakademi.com/indir.php?tur=2&no=581″no=581 Erişim: 22. 05. 2021
https://erzurum.ktb.gov.tr/Eklenti/52688,dilaver-duzgun-asik-summani39nin-karsilasmalaripdf.pdf?0 Erişim: 22. 05. 2021
https://asiksummani.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/25/09/499944/dosyalar/2015_03/20033342_aksmmanihayat.pdf?CHK=4c207451a1667342d3f443d607d72b3c Erişim: 22. 05. 2021

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: